GLP-1 reseptör agonisti kullanan birçok kişide iştahın azalması ve porsiyonların küçülmesi kilo vermeyi kolaylaştırabilir. Ancak daha az yemek yemek, bazı vitamin ve minerallerin de daha az alınmasına neden olabilir.
Bu durum her GLP-1 kullanan kişide görülmez. Ancak özellikle uzun süre düşük enerji alımı, tek tip beslenme veya bazı besin gruplarının yeterince tüketilmemesi durumunda çeşitli besin ögesi eksiklikleri gelişebilir.
Peki hangi vitamin ve mineraller açısından daha dikkatli olunmalı?
B12 vitamini
B12 vitamini; sinir sistemi, kırmızı kan hücrelerinin üretimi ve enerji metabolizması için önemli bir vitamindir.
GLP-1 tedavisi sırasında iştahın azalmasıyla birlikte et, balık, yumurta ve süt ürünleri gibi hayvansal kaynaklı besinlerin tüketimi de azalabilir. Bu durum uzun vadede B12 alımının yetersiz kalmasına neden olabilir.
B12 eksikliğinde görülebilecek belirtiler arasında;
- Halsizlik
- Çabuk yorulma
- El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
- Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü
yer alabilir.
Özellikle aynı zamanda metformin kullanan bireylerde B12 düzeylerinin belirli aralıklarla değerlendirilmesi faydalı olabilir.
D vitamini
D vitamini yalnızca kemik sağlığı için değil; kas fonksiyonları, bağışıklık sistemi ve genel sağlık açısından da önemli görevler üstlenir.
Aslında D vitamini eksikliği yalnızca GLP-1 kullanan kişilerde değil, toplumun büyük bir bölümünde yaygın olarak görülmektedir.
Özellikle;
- Güneşten yeterince faydalanamayanlarda,
- Fazla kilolu bireylerde,
- Kapalı ortamda çalışan kişilerde
D vitamini eksikliği daha sık görülebilir.
Bu nedenle gereksiz takviye kullanmak yerine, kan düzeyleri değerlendirildikten sonra ihtiyaç varsa uygun dozda destek alınması önerilir.
Demir
Demir, vücudun oksijen taşıma kapasitesi ve enerji üretimi için gerekli minerallerden biridir.
Kırmızı et tüketiminin azalması veya genel besin alımının yetersiz olması durumunda demir eksikliği gelişme riski artabilir.
Demir eksikliğinde;
- Sürekli yorgun hissetme,
- Baş dönmesi,
- Soluk görünüm,
- Nefes darlığı,
- Egzersiz performansında azalma
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Özellikle adet gören kadınların demir durumunun düzenli olarak değerlendirilmesi önemlidir.
Magnezyum
Magnezyum; kas kasılması, sinir sistemi, uyku düzeni ve enerji metabolizmasında görev alan önemli minerallerden biridir.
Sebzeler, kurubaklagiller, tam tahıllar ve yağlı tohumların yeterince tüketilmemesi magnezyum alımını azaltabilir.
Yetersiz magnezyum alımı;
- Kas krampları,
- Kas seğirmeleri,
- Uyku problemleri,
- Halsizlik
gibi şikâyetlerle kendini gösterebilir.
Ancak bu belirtiler tek başına magnezyum eksikliği anlamına gelmez. Takviye kararı mutlaka sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Kalsiyum
Kalsiyum denildiğinde akla ilk olarak kemik sağlığı gelse de, kasların çalışması ve sinir iletimi için de önemli bir mineraldir.
GLP-1 tedavisi sırasında süt ve süt ürünlerinin tüketimi belirgin şekilde azaldığında günlük kalsiyum alımı da düşebilir.
Bu nedenle yoğurt, kefir, süt, peynir gibi kalsiyum kaynaklarının mümkün olduğunca beslenme planında yer alması önemlidir.
Peki herkes takviye kullanmalı mı?
Hayır.
GLP-1 tedavisi gören her bireyin vitamin veya mineral takviyesi kullanmasına gerek yoktur.
En doğru yaklaşım; kişinin beslenme düzeninin değerlendirilmesi, gerekli durumlarda kan tahlillerinin yapılması ve eksiklik saptanırsa uygun takviyenin planlanmasıdır.
Rastgele kullanılan yüksek doz vitamin ve mineral takviyeleri fayda sağlamadığı gibi bazı durumlarda sağlık açısından risk de oluşturabilir.
Hangi durumlarda değerlendirme yapılması faydalı olabilir?
Aşağıdaki durumlarda vitamin ve mineral eksikliği açısından bir sağlık profesyoneline danışılması uygun olabilir:
- İştahın uzun süre belirgin şekilde azalmış olması,
- Çok düşük porsiyonlarla beslenilmesi,
- Hızlı kilo kaybı yaşanması,
- Sürekli halsizlik hissedilmesi,
- Saç dökülmesinin artması,
- Kas güçsüzlüğü veya sık kramp yaşanması,
- Uzun süre GLP-1 tedavisine devam edilmesi.
Besin ögesi eksikliklerini önlemek için neler yapılabilir?
Vitamin ve mineral ihtiyacını karşılamanın ilk yolu her zaman dengeli ve çeşitli beslenmedir.
Bunun için;
- Her ana öğünde kaliteli bir protein kaynağına yer verin.
- Günlük sebze ve meyve tüketimini ihmal etmeyin.
- Tam tahıllar ve kurubaklagilleri düzenli tüketmeye çalışın.
- Yeterli sıvı alımına özen gösterin.
- Öğün miktarı azalsa bile besin çeşitliliğini korumaya çalışın.
Unutulmamalıdır ki küçük porsiyonlar tüketmek, düşük besin değeriyle beslenmek anlamına gelmemelidir.
Sonuç
GLP-1 tedavisi sırasında her bireyde vitamin ve mineral eksikliği gelişmez. Ancak iştahın azalması ve besin alımının kısıtlanması nedeniyle bazı kişilerde özellikle B12 vitamini, D vitamini, demir, magnezyum ve kalsiyum açısından yetersizlik görülebilir.
Bu nedenle hedef, gelişigüzel takviye kullanmak değil; beslenme düzenini doğru planlamak, gerektiğinde laboratuvar bulgularıyla değerlendirme yapmak ve ihtiyaç duyulan durumlarda uygun desteği almaktır.
Dengeli bir beslenme planı, yeterli protein alımı ve düzenli takip ile GLP-1 tedavisi sürecinde hem kilo yönetimi desteklenebilir hem de besin ögesi eksikliği riski en aza indirilebilir.
Referanslar
Jensen, J., Lundgren, J. R., et al. (2024). Nutrition considerations during GLP-1 receptor agonist treatment for obesity: preserving skeletal muscle and optimizing nutritional status. Current Obesity Reports.
Ryan, D. H., Lingvay, I., et al. (2024). Management of obesity with GLP-1 receptor agonists and dual GIP/GLP-1 agonists: implications for nutrition and body composition. Obesity Reviews.
Wharton, S., Lau, D. C. W., Vallis, M., et al. (2020). Obesity in adults: a clinical practice guideline. CMAJ, 192(31), E875-E891.
European Association for the Study of Obesity (EASO). (2024). Practical recommendations for nutritional management during anti-obesity pharmacotherapy.
Mechanick, J. I., Apovian, C., Brethauer, S., et al. (2020). Clinical Practice Guidelines for the Perioperative Nutrition, Metabolic, and Nonsurgical Support of Patients with Obesity. Endocrine Practice, 26(Suppl 1), 1–89.