Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS), üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen endokrin hastalıklardan biridir ve kadınların yaklaşık %8–13'ünü etkilediği tahmin edilmektedir. Düzensiz adet döngüsü, insülin direnci, kilo kontrolünde güçlük, akne, aşırı tüylenme ve infertilite gibi belirtilerle kendini gösterebilir. Güncel uluslararası kılavuzlar, PMOS yönetiminde yaşam tarzı değişikliklerinin ve tıbbi beslenme tedavisinin ilk basamak yaklaşım olduğunu vurgulamaktadır.
Beslenmede yapılan bazı yaygın hatalar ise hem kilo vermeyi zorlaştırabilir hem de insülin direnci ve hormonal dengesizliklerin devam etmesine neden olabilir. İşte PMOS'ta en sık karşılaşılan 7 beslenme hatası.
1. Karbonhidratları Tamamen Hayattan Çıkarmak
PMOS tanısı alan birçok kadın kilo verebilmek için karbonhidrat tüketimini tamamen bırakmayı tercih edebiliyor. Ancak karbonhidratlar vücudun temel enerji kaynaklarından biridir ve tamamen kısıtlanmaları hem sürdürülebilir değildir hem de uzun vadede beslenme dengesini bozabilir.
Araştırmalar, karbonhidratın tamamen kaldırılmasından ziyade düşük glisemik indeksli ve liften zengin karbonhidratların tercih edilmesinin kan şekeri kontrolünü desteklediğini göstermektedir. Tam tahıllar, kuru baklagiller, sebzeler ve meyveler bu açıdan iyi seçeneklerdir.
2. Yetersiz Protein Tüketmek
Protein, tokluk hissini artırmaya yardımcı olur ve öğün sonrası kan şekeri dalgalanmalarını azaltabilir. Gün boyunca yalnızca karbonhidrat ağırlıklı beslenmek ise daha sık acıkmaya ve tatlı isteğinin artmasına neden olabilir.
Bu nedenle her ana öğünde yumurta, yoğurt, kefir, peynir, balık, tavuk, yağsız kırmızı et ,kuru baklagiller veya whey protein gibi kaliteli protein kaynaklarına yer verilmesi önerilir.
3. Lif Tüketimini İhmal Etmek
Lif, PMOS yönetiminde çoğu zaman göz ardı edilen ancak oldukça önemli bir beslenme bileşenidir. Yeterli lif tüketimi; bağırsak mikrobiyotasını destekleyebilir, tokluk süresini uzatabilir ve glisemik kontrolün iyileşmesine katkı sağlayabilir.
Sebzeler, meyveler, tam tahıllar, kuru baklagiller, chia tohumu, keten tohumu ve yulaf gibi besinler günlük lif alımını artırmanın etkili yollarındandır. Yetişkin kadınlar için günlük yaklaşık 25–30 gram lif tüketimi önerilmektedir.
4. Çok Düşük Kalorili Diyetler Uygulamak
Hızlı kilo vermek amacıyla uygulanan şok diyetler kısa vadede sonuç verse bile uzun dönemde kas kaybına, metabolizma hızında azalmaya ve besin ögesi yetersizliklerine neden olabilir.
Sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarının kısa süreli ve katı diyetlerden çok daha etkili olduğunu belirtilmektedir.
5. Sağlıklı Yağlardan Gereksiz Yere Kaçınmak
Yağ tüketimini tamamen kısıtlamak hormon sağlığı açısından doğru bir yaklaşım değildir. Özellikle zeytinyağı, avokado, ceviz, badem, fındık ve omega-3 yönünden zengin yağlı balıklar sağlıklı yağ kaynakları arasında yer alır.
Akdeniz tipi beslenme modeli üzerine yapılan çalışmalar, bu beslenme düzeninin inflamasyonun azaltılmasına ve metabolik sağlığın desteklenmesine katkı sağlayabileceğini göstermektedir.
6. Öğün Atlamak ve Uzun Süre Aç Kalmak
Yoğun iş temposu veya kilo verme amacıyla öğün atlamak, günün ilerleyen saatlerinde aşırı açlığa ve kontrolsüz yeme davranışına neden olabilir.
PMOS'ta herkese uygun tek bir öğün düzeni bulunmasa da bireyin yaşam tarzına uygun, düzenli ve dengeli öğün planlaması kan şekeri kontrolünü destekleyebilir.
7. Sadece Takviyelerden Mucize Beklemek
İnositol, omega-3, D vitamini veya magnezyum gibi bazı takviyeler uygun bireylerde sağlık profesyonelinin önerisi doğrultusunda kullanılabilir. Ancak hiçbir takviye tek başına PMOS'u tedavi etmez.
En başarılı sonuçlar; dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kaliteli uyku, stres yönetimi ve gerektiğinde uygun takviye kullanımının birlikte planlanmasıyla elde edilir.
Sonuç
PMOS yönetiminde mucize bir besin ya da tek başına çözüm sunan bir diyet modeli bulunmamaktadır. Bilimsel kanıtlar; kaliteli karbonhidrat seçimi, yeterli protein ve lif alımı, sağlıklı yağların tüketilmesi ve sürdürülebilir yaşam tarzı değişikliklerinin hem metabolik hem de hormonal sağlık üzerinde olumlu etkiler sağlayabileceğini göstermektedir.
Unutmayın; PMOS'ta başarı, kısa süre uygulanan katı diyetlerde değil, uzun vadede sürdürülebilen sağlıklı alışkanlıklarda gizlidir.
Dyt. Sıla Gökduman
Kaynakça
- Teede, H. J., Tay, C. T., Laven, J. J. E., et al. (2023). Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Fertility and Sterility, 120(5), 951–984.
- International PCOS Network. (2023). International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Monash University.
- Moran, L. J., Ko, H., Misso, M., et al. (2013). Dietary composition in the teatment of polycystic ovary syndrome: A systematic review. The American Journal of Clinical Nutrition, 98(2), 520–527.
- Barrea, L., Arnone, A., Annunziata, G., et al. (2021). Adherence to the Mediterranean diet, dietary patterns and polycystic ovary syndrome: A systematic review. Nutrients, 13(8), 2755.
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). (2024). Polycystic Ovary Syndrome (PCOS).